düğümküme.org | tekno-kültürel üretim eleştirisi

Yahoo, Gmail, Hotmail gibi web sitelerine kayıt olurken genelde sizden zor okunan bir harf dizisini forma girmeniz istenir. Bu da ne deyip geçeriz veya okumaya çalışıp dikkatlice doldururuz. Bu ÅŸey Luis von Ahn‘ın CMU Ãœniversitesi’ndeki bitirme tezi. Buna CAPTCHA deniyor. CAPTCHA web sitelerine kayıt olurken sizin insan olduÄŸunuzu garantiliyor, böylece bu formları otomatik olarak doldurmak için yazılmış bir bilgisayar programının siteye milyonlarca defa kayıt olmasını önlüyor. CAPTCHA’nın çalışmasının sebebi insanların görsel olarak bozuk harfleri problemsizce okuyabilmesine raÄŸmen bilgisayarların bunu aynı baÅŸarıda okuyamaması.

Özetle CAPTCHA bir kullanıcın insan mı bilgisayar mı olduğunu anlayan bir program. Diğer bir değişle CAPTCHA insanın geçebileceği ama şu anki bilgisayar programlarının geçemiyeceği test yaratan bir bilgisayar programı. Bu aynı zamanda bir paradox, bir program kendi yarattığı testi nasıl geçemez? CAPTCHA şöyle çalışıyor:

1. Bir program rastgele bir harf dizisi seçiyor. Yukardaki gibi örnek: nsf
2. Yaratılan harf dizisini bozuk bir resim haline getiriyor.
3. İnsanların bu bozuk harf dizisini okuyup yazmasını sağlayacak bir arayüz yaratıyor.
4. İnsanların girdiği diziyi ilk yaratılan diziyle karşılaştırarak doğruluğunu onaylıyor.

CAPTCHA ÅŸu anda web email servislerinden veri toplama sistemlerine pek çok alanda spam kayıtları önlemek için kullanılıyor. Mesela bir spamciysen ve Yahoo emailden milyonlarca email atmak istiyorsan Yahoo buna izin vermiyor, bir hesaptan günde en fazla 100 email atılabiliyor. Bunun için spamciler yazdıkları programlarla Yahoo’ya otomatik olarak kayıt olup her gün milyonlarca email hesabı yaratıyorlardı. Yani Yahoo’dan günde milyonlarca email atmak istiyorsan milyonlarca Yahoo hesabın olmalı. Yahoo CAPTCHA kullanmaya baÅŸladığından beri insanları spamcilerin yazdığı bilgisayar programlarından ayırt edebiliyor. Ancak spamciler bunu çözmek için binbir türlü yollar deniyorlar.

Spamci ÅŸirketler CAPTCHA çözmesi için insan işçi çalıştırıyorlar. Ortalama bir insan saati $2.50′den çalışarak günde 720 adet CAPTCHA çözüyor. Ve bu insanlar genelde Hindistan, Çin gibi iÅŸ gücü ucuz ülkelerde çalıştırılyor. Luis von Ahn’a göre burada en azından iki teselli var. Ä°lk olarak spamciler önceden bu hesapları bedava yaratıyorlardı ÅŸimdi bir maliyeti var. Ä°kinci olarak CAPTCHAlar en azından geliÅŸmekte olan ülkelerde iÅŸ alanı yaratıyor.

Spamci ÅŸirketler CAPTCHA çözmek için kirli yollara da baÅŸvuruyor. Söylentilere göre porno sitelerinde CAPTCHA çözme karşılığında içerik gösteriliyor. Mesela bir porno sitesi sonraki resmi görmek istiyorsan bu kutuya ekranda gördüğün harfleri yaz diyor. Ziyaretçi tabii ki hemen bunu yazarak sonraki sayfaya atlıyor. Çözülen CAPTCHA da otomatik olarak mesela Yahoo’da spam için yeni bir hesap açmaya yarıyor. Böylece milyonlarca CAPTCHA çözdürülüyor. Yani milyonlarca insan bilgisayarların yapamadığı iÅŸi yapıyor.

CAPTCHA’nın yol açtığı bilgisayarların yapamadığını insanlara yaptırma olayı aslında dünya genelinde Internet ile giderek yayılan daha büyük bir akımın göstergesi. Luis von Ahn gibi bir çok mucit insanın çözmeye çalıştığı problem ÅŸu: bilgisayarlı sistemlerde insan iÅŸleme gücünü nasıl otomatik olarak kullanabiliriz? Bu alanda örnekler hem bilimsel olarak (yeni yapay zeka) hem de ticaret ve iÅŸ akımı (web2.0) olarak artıyor. CAPTCHA örneÄŸinden yola çıkarak ve insan hallerini gözlemleyerek siz de içinde insan olan programlar geliÅŸtirebilirsiniz.

Önümüzdeki günlerde Düğümküme’de “İçinde Ä°nsan Olan Programlar” baÅŸlığıyla diÄŸer örnekleri de yazıcaz.

NOT: Kendi web servislerinizde CAPTCHA kullanmak istiyorsanız bunu hemen her dilde yapan yüzlerce scriptten birini kullanabilirsiniz. Ayrıca Captchator Web Servisini de sitenize gömülü olarak kullanabilirsiniz. Örneğin Captchator servisi bu siteyi her yenilediğinizde aşağıda farklı CAPTCHA döndürüyor:

Yenile!

Düğümküme'yi zamanında takip edebilmek için öncelikle RSS'den abone olun. Ayrıca bkz RSS nedir, nasıl kullanabilirim?

Yorum Yaz, veya kendi sitenden trackback ile takip et.
Yorumları RSS ile takip et